Kuchnia
Indonezja nie ma jednej kuchni narodowej. Rendang z Sumatry jest ostry i ciemny, jedzenie Balijczyków wieprzowe i słodkie, Papua gotuje sago, a Moluki jedzą papkę z rybą. Łączy je jedno: ryż, chili i kecap manis.
Minangkabau, Sumatra Zachodnia
35–60 tys. IDR (8–13 zł)
Wołowina gotowana 4–8 godzin w mleku kokosowym z pastą z chili, trawy cytrynowej, galangalu i liści kaffir, aż sos wyparuje i zamieni się w ciemną pastę. W 2011 roku czytelnicy CNN wybrali rendang na najlepsze danie świata — i wybór się trzyma. Na Sumatrze podaje się go z ketupatem (ryżem w plecionce) i na weselach; wersja z restauracji w Dżakarcie bywa słodsza i mniej ostra niż domowa.
Ostrość: Łagodne
Cała Indonezja
25–45 tys. IDR (5–10 zł)
Smażony ryż z kecap manis, szalotką, czosnkiem i jajkiem. Brzmi banalnie i jest — dopóki nie spróbujesz wersji z warungu, gdzie ryż smaży się na woku na wysokim ogniu przez trzydzieści sekund. Zamawiaj „nasi goreng spesial”: z jajkiem sadzonym, satay i krupukiem. Wersja „goreng kampung” jest z solonymi rybkami i ostrym sambalem.
Ostrość: Łagodne
Jawa, Madura
20–40 tys. IDR (4–9 zł)
Kawałki kurczaka na patyku z bambusa, grillowane nad węglem drzewnym z palmy kokosowej i polewane sosem z orzeszków ziemnych. Madura słynie z sate najcieńszego i najbardziej słodkiego; Padang z sate padang, gdzie mięso gotuje się w przyprawionej wodzie i polewa sosem z kurkumy. Na ulicy kupuje się dziesięć patyków i trzy kawałki lontong (ryż w liściu).
Ostrość: Łagodne
Dżakarta
20–35 tys. IDR (4–8 zł)
Sałatka z blanżowanych warzyw (kapusta, fasolka, ziemniak, kiełki), tofu, tempehu, jajka i lontongu, polana gęstym sosem z orzeszków ziemnych z kecap manis. Wegetariańska i sycąca. Wersja z krakersami krupuk na wierzchu to standard. To najłatwiejsze danie do zamówienia w warungu, jeśli nie chcesz ryzyka — warzywa są zwykle świeże, a sos przygotowywany na miejscu.
Ostrość: Łagodne
Cała Indonezja (wersja betawi z Dżakarty)
20–40 tys. IDR (4–9 zł)
Zupa z kurczakiem w bulionie z kurkumy, z kiełkami, jajkiem, makaronem ryżowym i smażoną szalotką. Każdy region ma własną: soto betawi z mlekiem kokosowym i wołowiną, soto Madura z orzeszkami, soto Makassar z podrobami. Podaje się z lontongiem albo ryżem i sambalem na boku. To indonezyjskie śniadanie — sprzedawane od 6:00, znikające przed południem.
Ostrość: Łagodne
Bali
45–80 tys. IDR (10–17 zł)
Całe prosię nadziewane pastą z kurkumy, cytryny, chili i trawy cytrynowej, pieczone na rożnie przez kilka godzin. Skóra jest chrupka jak szkło, mięso wilgotne. Podaje się z lawarem (fasolka z kokosem), ryżem i sambalem matah z surowej szalotki i trawy cytrynowej. Ibu Oka w Ubud sprzedaje go od 11:00 do wyczerpania — w praktyce do 13:00.
Ostrość: Średnie
Banjarmasin, dziś cała Indonezja
30–60 tys. IDR (7–13 zł) za porcję
Gruby, puszysty placek z ciasta drożdżowego, pieczony na żeliwnej patelni, nadziewany czekoladą, orzeszkami, serem i mlekiem skondensowanym. Sprzedawany wieczorem na ulicach, kroi się w kwadraty i je ciepły. Wersja słona (martabak telur) to naleśnik z jajkiem, mięsem i szalotką. Jedna porcja wystarcza na dwie osoby — rozmiar bywa większy niż talerz.
Ostrość: Brak
Cała Indonezja
5–15 tys. IDR (1–3 zł)
Smażone banany w cieście ryżowym, najlepsze z odmiany pisang kepok — twardej i mączystej, która po usmażeniu robi się kremowa. Sprzedawane na wózkach od rana, jedzone z kawą lub palmowym cukrem. Najlepsze są takie, które stały minutę na bibule, a nie te z podgrzewacza. Wersja z serem i czekoladą to „pisang goreng spesial” — deser, nie przekąska.
Ostrość: Brak
Praktyka
Indonezja ma największą populację muzułmańską świata, więc 90% restauracji jest halal. Wieprzowinę (babi guling, sate babi) znajdziesz głównie na Bali, w Minahasa na Sulawesi i w chińskich dzielnicach miast. Na Jawie i Sumatrze szukaj znaku „halal” albo pytaj wprost.
Warung to mały lokal rodzinny (20–50 tys. IDR za danie), rumah makan — restauracja domowa, kaki lima — wózek uliczny. W warungu jedzenie jest zwykle świeże, bo przygotowywane na bieżąco; unikaj raczej tych pustych i tych z jedzeniem stojącym w szklanej gablocie od rana.
„Makan di sini” — na miejscu, „bungkus” — na wynos. „Tidak pedas” — nieostre, „sedikit pedas” — trochę ostre. Woda: „air mineral” (butelkowana), nigdy z kranu. Lód w turystycznych miejscach jest zwykle z filtrowanej wody, ale na prowincji lepiej poprosić bez („tanpa es”).
W warungu za obiad dla dwóch osób zapłacisz 80–120 tys. IDR (18–26 zł). W restauracji średniej klasy 200–400 tys. (45–90 zł). W touristycznych dzielnicach Bali rachunek bywa trzy razy wyższy niż dwie ulice dalej. Napiwek nie jest obowiązkowy; 5–10% w miejscach turystycznych jest mile widziane, ale service charge często już jest w rachunku.
Słownik
Indonezyjski jest jednym z najłatwiejszych języków do nauki wymowy — czyta się tak, jak się pisze. Angielski działa w turystycznych miejscach, ale w warungu na Jawie kilka słów po indonezyjsku zmienia nastawienie właściciela.